VOORTHUIZEN: HUIZEN AAN DE VOORDE

Het is een van de meest wezenlijke kenmerken van de mens dat hij steeds onderweg is. Hij is dagelijks op weg; hij moet zich verplaatsen van het ene punt naar het andere. In groter verband kan men zeggen dat hij op reis is door het leven. Voor deze voortdurende aktivit.eit heeft de mens wegen nodig, wegen van allerlei soort en aard. Het kenmerkende van een weg is dat hij niet voor eenmalig gebruik is. In het grijze verleden liepen onze voorouders over woeste gronden van onze lage landen. Waar steeds maar weer de vaste route werd gevolgd, ontstond een weg; platgetreden en ingelopen door vele voeten. Die heel oude wegen zijn willekeurig ontstaan; als de gebruikers verdwenen, verdween ook de weg. Later werden wegen doelbewust aangelegd.

De oudste authentieke bekende weg in ons land is de 15de eeuwse weg van Utrecht naar De Bilt. Heel oud moet ook de spreekwoordelijk geworden weg van Rotterdam naar Kralingen zijn. Moeizaam groeide in latere eeuwen het aantal wegen, heel langzaam kwamen verbindingen over lange afstand klaar; de meeste mensen bleven het liefst maar dicht bij huis. In de 17de eeuw ontstonden er enkele hessenwegen voor het handelsverkeer met Duitsland.

De weg die door Voorthuizen loopt zou wel eens erg oud kunnen zijn, tenminste als we met de deskundigen van mening zijn dat de naam ,,Voorthuizen" te danken is aan een doorwaadbare plaats of "voorde" in - waarschijnlijk - de Ganzenbeek. Al spoedig ontstond er een nederzetting bij deze voorde, een logische zaak als men bedenkt dat een dergelijke oversteek een onderbreking betekende van een lange, vermoeiende rèis door het "wilt en bijster lant van Veluwen".

S. J. Fockema Andreae, een uiterst deskundig man op het gebied van wegen in ons land, is van mening dat de hessenweg die door Voorthuizen liep, eeuwenoud was. Hij vertelde in 1957, voor een gezelschap van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen dat de hoofdroute van het hessenvervoer voor ons land in 1750 van Bocholt over Gendringen, Doesburg, Deelen, Voorthuizen en Terschuur naar Amersfoort liep. De naam "Voorthuizen" komt in ieder geval al in 1031 voor; in een akte uit dat jaar is sprake van een kapel te Voorthuizen.

Burgemeester mr. C. A. Nairac, die van 1841 tot 1883 burgemeester van de gemeente Barneveld was en zich in de geschiedenis van zijn gemeente heeft verdiept, weet in zijn boekje "Nog een oud hoekje der Veluwe" te vertellen dat vroeger "de weg over den Amersfoort-Deventerschen Hessenweg door de beek, en wel met eene bocht over Driedorp, twee huizen, onderscheiden in Groot- en Klein-Driedorp" liep.

Ook in de beschrijving van het Utrechtse Bisdom uit 1744 wordt de .voordethecrie'' aangehaald: ,,Voorthuizen, een dorp in Veluwe is voornamelijk aanmerkenswaard door zijne wadde of ondiepe overtocht of voorde, waarvan het zijn naam ontleent". Zoals gezegd zou deze doorwaadbare plaats wel eens die door de Ganzenbeek geweest kunnen zijn. Deze beek ontspringt in het Grijzeveen en liep gedurende eeuwen voor een groot gedeelte parallel aan de Hoofdstraat. Vele woonhuizen waren alleen door middel van een bruggetje te bereiken. In 1925 veranderde deze toestand. In dat jaar werden er duikers gelegd en de bruggetjes, die Voorthuizen zo'n schilderachtig aanzien gaven, verdwenen.

De op de foto afgebeelde grote brug over de beek - mogelijk was hier vroeger dus die doorwaadbare plaats - lag midden in het dorp. In het gebouwtje links over de brug was de smederij van Kiet van Effrink gevestigd en op het huis daarnaast kon men later het opschrift "Jansens Melksalon" aantreffen. Thans is in dit pand een Chinees-Indisch restaurant gevestigd.

Met de herbergen zou de smederij van Kiet van Effrink, en misschien nog wel meer de smederij van Van Voorst er het bewijs van zijn dat Voorthuizen zijn hele bestaan te danken heeft aan de weg die men nu wel verwenst: de weg AmersfoortApeldoorn (Deventer).

Hoewel er een theorie bestaat dat ,,De Ring" de oude kern van Voorthuizen zou zijn, maakt deze weg het ons bijna onmogelijk te zeggen welk gedeelte van het dorp nu eigenlijk het centrum is; een weg die in het verleden al vele verkeersslachtoffers heeft geëist: slagader en gifadder tegelijk!